Τι είναι υπογονιμότητα

Η υπογονιμότητα δεν αφορά μόνο τη γυναίκα ή μόνο τον άνδρα αλλά το ζευγάρι σαν σύνολο και είναι αρκετά συχνή. Οι στατιστικές εκτιμούν το ποσοστό των ζευγαριών που έχουν κάποιο βαθμό δυσκολίας στην σύλληψη από 12 ως 28%.

Ενα ζευγάρι θεωρείται υπογόνιμο όταν έχει τακτικά σεξουαλική επαφή χωρίς προστασία και δεν έχει επιτύχει εγκυμοσύνη στη διάρκεια:

  • 12 μηνών αν είναι και οι δύο κάτω από 35 ετών
  • 6 μηνών αν η γυναίκα είναι 35 ετών και άνω

Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν σημαίνει ότι το ζευγάρι θα χρειαστεί απαραιτήτως θεραπεία υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Συνιστάται όμως να απευθυνθεί στο γυναικολόγο προκειμένου να συζητήσει μαζί του, να ενημερωθεί αναλυτικά και να υποβληθεί στις απαραίτητες εξετάσεις.

Αιτίες υπογονιμότητας

Στα πλαίσια της διερεύνησης των αιτιών της υπογονιμότητας δεν πρέπει να εστιάζουμε την προσοχή μας μόνο στη γυναίκα ή μόνο στον άνδρα αλλά και στους δύο, δηλαδή στο ζευγάρι.

Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία της HFEA (Human Fertilisation & Embryology Authority) οι λόγοι που μπορεί να οδηγήσουν ένα ζευγάρι σε θεραπείες υπογονιμότητας είναι:

  • Ανδρική υπογονιμότητα: 30%
  • Γυναικεία υπογονιμότητα: 28%
  • Πολλαπλοί παράγοντες (γυναικείοι και ανδρικοί): 10%
  • Ανεξήγητη υπογονιμότητα στις υπόλοιπες περιπτώσεις που δεν ανευρίσκεται ένας σαφές αίτιο υπογονιμότητας

Έλεγχος γονιμότητας στη γυναίκα

Οι βασικές εξετάσεις για τη διερεύνηση γονιμότητας στις γυναίκες είναι:

  • Ορμονικές εξετάσεις
    Στην αρχή του κύκλου πραγματοποιείται έλεγχος των επιπέδων των ορμονών FSH, LH και οιστραδιόλης που μας βοηθούν να αξιολογήσουμε τη λειτουργία των ωοθηκών. Την 21η μέρα ενός κύκλου 28 ημερών γίνεται η εξέταση της προγεστερόνης για να αξιολογηθεί αν γίνεται ωορρηξία. Ανάλογα με το ιστορικό μπορεί να γίνει και έλεγχος της λειτουργίας του θυρεοειδούς αδένος, της προλακτίνης και των ανδρογόνων.
  • ΑΜΗ
    Η ορμόνη ΑΜΗ (Anti-Mullerian Hormone), παράγεται από τα ωοθυλάκια και είναι ενδεικτική για τα αποθέματα των ωοθηκών σε ωάρια. Η τιμή της μειώνεται σταδιακά όσο μεγαλώνει μια γυναίκα. Η μέτρηση της ΑΜΗ μπορεί γίνει οποιαδήποτε μέρα του κύκλου.
  • Ελεγχος ωορρηξίας
    Γυναίκες με σταθερό κύκλο μεταξύ 26 – 28 ημερών έχουν ωορρηξία κατά 90%. Γυναίκες με κύκλους μεγαλύτερους των 35 ημερών και μικρότερους των 25 ημερών συνήθως έχουν πρόβλημα ωορρηξίας. Ο έλεγχος της ωορρηξίας μπορεί να γίνει με τεστ ωορρηξίας, με υπερηχογραφική εξέταση, με μέτρηση της προγεστερόνης στο αίμα και με φυσικές μεθόδους π.χ. έλεγχος της θερμοκρασίας του σώματος.
  • Υπερηχογράφημα
    Με το υπερηχογράφημα εξετάζεται η μορφολογία της μήτρας και τα αποθέματα των ωοθηκών σε ωάρια. Μπορούν επίσης να διαγνωσθούν παθολογικές καταστάσεις όπως ινομυώματα, υδροσάλπιγγα, ενδομητρίωση και συγγενείς ανωμαλίες της μήτρας που επηρεάζουν τη γονιμότητα.
  • Ελεγχος σαλπίγγων
    Ο έλεγχος των σαλπίγγων μπορεί να γίνει με υστεροσαλπιγγογραφία που είναι ακτινογραφία της μήτρας και των σαλπίγγων με χρήση σκιαγραφικού ή με gel σαλπίγγων που είναι υπερηχογραφικός έλεγχος των σαλπίγγων μετά από χρήση ειδικού gel. Πραγματοποιείται προκειμένου να διαπιστωθεί αν οι σάλπιγγες μιας γυναίκας είναι διαβατές και αν η κοιλότητα της μήτρας είναι φυσιολογική.
  • Λαπαροσκόπηση
    Αποτελεί μια χειρουργική επέμβαση που επιτρέπει την άμεση εξέταση και τον πλήρη έλεγχο των εσωτερικών γεννητικών οργάνων της γυναίκες (ωοθήκες, μήτρα, σάλπιγγες), αλλά και άλλων ενδοκοιλιακών οργάνων (έντερο, ήπαρ, χοληδόχος κύστη κλπ.) προκειμένου να ανιχνευθεί και να αντιμετωπισθεί πιθανό πρόβλημα. Η λαπαροσκόπηση είναι το τεστ εκλογής για τη διάγνωση και τη θεραπεία της ενδομητρίωσης.
  • Υστεροσκόπηση
    Είναι χειρουργική επέμβαση που επιτρέπει την άμεση εξέταση της κοιλότητας της μήτρας με υστεροσκόπιο. Πιθανοί πολύποδες, υποβλεννογόνια ινομυώματα ή συμφύσεις μπορεί να ανιχνευθούν και να αφαιρεθούν.

Έλεγχος γονιμότητας στον άνδρα

Η γονιμότητα ενός άνδρα είναι σχετικά εύκολο να ελεγχθεί. Τις πιο πολλές φορές, αρκεί μόνο μία εξέταση, to σπερμοδιάγραμμα (ανάλυση σπέρματος) τουλάχιστον 2 δειγμάτων με διαφορά 20-30 ημερών.

Το δείγμα σπέρματος θα εξεταστεί ως προς τον αριθμό των σπερματοζωαρίων, την κινητικότητά τους και το ποσοστό των σπερματοζωαρίων με ανώμαλη μορφολογία. Πιο εξειδικευμένες εξετάσεις γίνονται συνήθως όταν το σπερμοδιάγραμμα είναι παθολογικό.

Θεραπεία υπογονιμότητας

Η σύγχρονη επιστήμη δίνει την δυνατότητα να διαγνώσουμε, αλλά και να λύσουμε ακόμη κα με ήπιες τεχνικές, προβλήματα που παλαιότερα θεωρούνταν δυσεπίλυτα.

Σε κάποιες περιπτώσεις η χειρουργική αντιμετώπιση ενδομητρίωσης, υδροσάλπιγγας  ή ενδομήτριας παθολογίας (π.χ. συμφύσεις, πολύποδας ενδομητρίου) είναι αρκετή για να επιτευχθεί κύηση.

Σε άλλες περιπττώσεις η πρόκληση ωορρηξίας σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, η παρακολούθηση του φυσικού κύκλου ή η διαδικασία της σπερματέγχυσης μπορούν να αυξήσουν τη γονιμότητα του ζευγαριού.

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που η εξωσωματική γονιμοποιήση είναι η πιο σωστή επιλογή, είτε επειδή έχουν αποτύχει άλλες ήπιες μέθοδοι είτε λόγω του ιστορικού του ζευγαριού.

Ο ρόλος του γυναικολόγου είναι να κατευθύνει σωστά και υπεύθυνα το ζευγάρι ως προς τις πιο σωστές επιλογές για την περίπτωσή του, ώστε να μη χαθεί πολύτιμος χρόνος.