Πρώιμη εμμηνόπαυση είναι η μόνιμη διακοπή της εμμήνου ρύσεως σε ηλικία νεότερη της συνηθισμένης (ο μέσος όρος ηλικίας εμμηνόπαυσης στις Η.Π.Α είναι 52 έτη). Συγκεκριμένα, πρώιμη είναι η εμμηνόπαυση που συμβαίνει πριν την ηλικία των 40 και αφορά το 1% των γυναικών. Σε αντίθεση με την εμμηνόπαυση, η πρώιμη εμμηνόπαυση δεν αποτελεί φυσιολογική εξέλιξη αλλά μια παθολογική κατάσταση που πρέπει να αντιμετωπιστεί με προσοχή.

Αίτια

Τα αίτια της πρώιμης εμμηνόπαυσης μπορεί να μην είναι πάντα ξεκάθαρα (περίπου 60% των περιπτώσεων) ή μπορεί να συνιστούν ένα συνδυασμό παραγόντων.

Αναγνωρισμένα αίτια πρώιμης εμμηνόπαυσης είναι:

  • Οικογενειακό ιστορικό
    Αν η μητέρα σας είχε πρώιμη εμμηνόπαυση είναι πολύ πιθανό να συμβεί και σε εσάς.
  • Κάπνισμα
    Οι γυναίκες που καπνίζουν μπορεί να μπουν στην εμμηνόπαυση έως και 2 χρόνια νωρίτερα από αυτές που δεν καπνίζουν. Επίσης, μπορεί να έχουν εντονότερα συμπτώματα όπως εξάψεις και εφιδρώσεις.
  • Χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία της πυέλου
    Προκαλούν σοβαρή βλάβη στις ωοθήκες και οδηγούν τις περισσότερες φορές σε πρώιμη εμμηνόπαυση ή διαταραχές της περιόδου. Ο κίνδυνος αυξάνει όσο μεγαλύτερη είναι η γυναίκα την περίοδο της θεραπείας.
  • Χειρουργική αφαίρεση των ωοθηκών
    Η χειρουργική αφαίρεση των ωοθηκών οδηγεί σε εμμηνόπαυση. Ειδικά αν είστε μικρότερη των 40 ετών, η αφαίρεση των ωοθηκών θα οδηγήσει άμεσα σε έντονα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα.
  • Αυτοάνοσα νοσήματα
    Σπάνια, το ανοσοποιητικό σύστημα, που υπό φυσιολογικές συνθήκες πολεμά τις ασθένειες, μπορεί από λάθος να επιτεθεί σε υγιή όργανα, π.χ. ωοθήκες και να οδηγήσει σε πρώιμη δυσλειτουργία τους.
  • Χρωμοσωμικές ανωμαλίες
    Γυναίκες στις οποίες απουσιάζει κάποιο χρωμόσωμα ή έχουν ένα γονιδιακό πρόβλημα, μπορεί να μπουν σε πρώιμη εμμηνόπαυση. Συγκεκριμένα, στις γυναίκες που γεννιούνται με σύνδρομο Turner απουσιάζει το ένα από τα δύο Χ χρωμοσώματα, άρα οι ωοθήκες τους δεν διαμορφώνονται φυσιολογικά και εμφανίζουν διαταραχές της εμμήνου ρύσεως και πρώιμη εμμηνόπαυση.
  • Σύνδρομο χρόνιας κόπωσης
    Οι γυναίκες που υποφέρουν από σύνδρομο χρόνιας κόπωσης εμφανίζουν έντονη κόπωση, μυαλγία, διαταραχές μνήμης, αϋπνία κλπ. Αυτές οι γυναίκες είναι πιο πιθανόν να έχουν πρώιμη εμμηνόπαυση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Αν εμφανίζετε διαταραχές περιόδου ή δεν έχετε περίοδο για 12 συνεχόμενους μήνες, θα πρέπει να συμβουλευτείτε το γυναικολόγο σας. Η διάγνωση γίνεται συνδυάζοντας:

  • Κλινικά συμπώματα π.χ. εξάψεις, διαταραχές περιόδου, αϋπνία, κολπική ξηρότητα, χαμηλή libido, υπογονιμότητα
  • Οικογενειακό ιστορικό
  • Εργαστηριακές εξετάσεις
    FSH, LH, AMH, οιστραδιόλη, προλακτίνη, εξετάσεις θυρεοειδούς
    Οι ορμονολογικές εξετάσεις πρέπει να γίνουν δύο φορές με διαφορά 4-6 εβδομάδων.
  • Γυναικολογικό υπερηχογράφημα για αξιολόγηση των ωοθηκών και της μήτρας

Υπάρχουν κίνδυνοι για την υγεία λόγω της πρώιμης εμμηνόπαυσης;

Λόγω των χαμηλών επιπέδων των οιστρογόνων οι γυναίκες σε πρώιμη εμμηνόπαυση έχουν αυξημένο κίνδυνο για:

  • Καρδιαγγειακά νοσήματα
    Οι γυναίκες σε πρώιμη εμμηνόπαυση μπορεί να έχουν αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα και εγκεφαλικό επεισόδιο λόγω της απώλειας της θετικής δράσης των οιστρογόνων στα αγγεία και στο λιπιδαιμικό τους προφίλ.
  • Οστεοπόρωση
    Οι γυναίκες σε πρώιμη εμμηνόπαυση μπορεί να αρχίσουν να χάνουν οστική μάζα δυο χρόνια νωρίτερα από τις γυναίκες που μπαίνουν στην εμμηνόπαυση στα 50, αυξάνοντας τον κίνδυνο να πάθουν οστεοπόρωση.
  • Εντονότερα συμπτώματα εμμηνόπαυσης
  • Κατάθλιψη και νευρολογικές παθήσεις
    Η πρώιμη εμμηνόπαυση έχει συνδεθεί με κατάθλιψη, διαταραχές μνήμης και κάποιες μελέτες υποστηρίζουν ότι σχετίζεται με άνοια και νόσο του Parkinson.

Θεραπεία πρώιμης εμμηνόπαυσης

Η κύρια θεραπεία της πρώιμης εμμηνόπαυσης είναι ορμονική, είτε με τη μορφή του αντισυλληπτικού χαπιού είτε με ορμονική θεραπεία υποκατάστασης (προτιμάται αν έχετε ιστορικό υπέρτασης). Πριν από την έναρξη κάθε ορμονικής θεραπείας πρέπει να αξιολογηθεί με προσοχή το ιστορικό της κάθε γυναίκας και αν αποκλεισθούν λόγοι για τους οποίους η ορμονική θεραπεια αντενδείκνυται π.χ. καρκίνος του μαστού, παθήσεις του ήπατος, ιστορικό θρόμβωσης ή σοβαρής θρομβοφιλίας κλπ.

Αν δεν υπάρχουν αντενδείξεις, και με την προϋπόθεση ότι πραγματοποιείται τακτικός έλεγχος, η θεραπεία είναι μακροχρόνια δηλ. τουλάχιστον έως τη μέση ηλικία εμμηνόπαυσης ( 52 έτη).

Αλλαγές του τρόπου ζωής, διακοπή καπνίσματος, άσκηση και προσεγμένη διατροφή είναι επίσης σημαντικά για τις γυναίκες σε πρώιμη εμμηνόπαυση.

Για τις γυναίκες που επιδιώκουν εγκυμοσύνη, η θεραπεία είναι εξωσωματική γονιμοποίηση και πιθανή δωρεά ωαρίων (IVF –egg donation).